Маңғыстаудың мәдениетіндегі оң өзгерістер
[ 2019 ] 23 мамыр, 07:02 | Қоғам
Елбасы бағзы дәуірден арқауы үзілмеген тағылымы мол ұлт мәдениеті тарихын терең зерделеу ұрпақ еншісінде екендігін әркез тілге тиек етіп келеді. Әсіресе тарих қойнауынан сыр шертер көнекөз мәдени бай мұраларды қорғау мемлекет тарапынан қолдауға ие. Маңғыстау – қазақ халқына тән салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпты аса қадір тұтып, даңқты бабалар ізін жалғаған қасиетті өлке. Қазақ өнері мұхитына ән-күй, жыр-терме інжу-маржанын сыйға тартқан, бәйгесіне кіл көкдауыл жүйрік, қазанат тұлпар қосқан, қасиет дарып, 362 әулие мекен еткен өңір. Бүгінгі таңда қазақ руханиятының асыл жәдігері – тоқсан тараулы Маңғыстау мәдени қазынасын қорғау және оның үлесін құнды дүниелермен еселей түсу үшін ауқымды іс-шаралар атқарылып келеді. Басты бағыттарының бірі – ел тарихының аса маңызды айғағы ретінде көне ескерткіштер мен киелі орындарды қорғау және сақтау, археологиялық қазба жұмыстарына қолдау көрсету. Маңғыстау облыстық мәдениет басқармасы былтырдың өзінде тарихи-мәдени мұраларды зерттеу мақсатындағы маңызы зор кешенді экспедицияның өтуіне мұрындық болды.
[caption id="attachment_68402" align="aligncenter" width="722"] Сурет сайт архивінен[/caption]
«Маңғыстау облысының материалдық және материалдық емес тарихи-мәдени мұралары (этнографиялық, этноархеологиялық, этимологиялық, топонимикалық, тарихи сәулет, арабографиялық зерттеулер)» тақырыбында өткен экспедицияға отандық және Ресей, Әзірбайжан, Иран, Түркия, Өзбекстан елдерінің ғалымдары атсалысты. Экспедицияның «Маңғыстаудағы ноғайлы кезеңі (15–17 ғ.ғ.)» бағыты аясында «Қарауылкүмбет» орта ғасырлық күмбезтамына археологиялық аршу жұмыстары жүргізіліп, табылған бассүйектер радиокөміртекті сараптама үшін және
ДНК қорытындысын алуға жолданды. Жыңғылды жерінен табылған б.з. 3–5 ғ.ғ. тиесілі катакомбалық жерлеу кезеңіне археологиялық зерттеулер жүргізілді. Қазба жұмысы нәтижесімен
5 жер асты мешіті, 20 құдық-шыңырау және археологиялық апаттан құтқару жұмыстарын жүргізу барысында антикалық және ерте ортағасырлық кезеңді көшпелілердің 19 қабірі анықталды. Маңғыстаудың сакралды орындары мен археологиялық ескерткіштері, Ноғайлы кезеңінің ескерткіштері және аймақтың шыңырау-құдықтары анықталып, тарихи нысандар туралы археологиялық, архивтік зерттеу, лабораториялық сараптаулар жүргізілді. Ресей, Өзбекстан, Түркия, Карачаево-Черкесск республикаларына ғылыми іс-сапарлар ұйымдастырылды. Ғылыми нәтижелер республикалық, халықаралық деңгейдегі беделді ғылыми басылымдарда жарияланды, халықаралық конференциялар мен симпозиумдар да баяндалды. Конференция қорытындысы бойынша биылғы жылы ғылыми-теориялық жинағы шығарылып, ғылыми ортаға енгізіледі. Алдағы уақытта елдігіміздің тұмары, өркениетіміздің жәдігеріне айналған тарих пен мәдениет нысандарының түп тамырын терең қазбалай зерттеу мақсатында «Арал-Каспий аумағының тарихи-мәдени мұрасы» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция ұйымдастырылмақ», – дейді Маңғыстау облыстық мәдениет басқармасының басшысы Пәния Оңалбайқызы.
Елбасы өзінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласында халықтың санасына жалпыұлттық қасиетті орындар ұғымын сіңіру үшін «Қазақстанның қасиетті рухани құндылықтары» немесе «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасын жасау маңыздылығын атап өткен еді. Осы бағытта «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы аясында «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасына Маңғыстау облысы бойынша енгізілген 15 жалпыұлттық және 28 өңірлік маңызы бар сакралды нысандарды насихаттау мақсатында 20 ескерткішке мобильдік қосымша бағдарламасы жасақталған QR-код логотипті тақташалары орнатылды. Мәдениет басқармасы бастамасымен «Маңғыстаудың киелі жерлері»
интерактивті картасы 3 тілде жасақталып, ерекше маңызды объектілерді 3D панорамамен түсіріліп, Маңғыстау облысының тарихи-мәдени мұра объектілерінің деректер базасы дайындалды.
Келешекке жоспарланған маңызды мәдени шаралар легі мұнымен толастамайды. Биыл қазақ әдебиеті классигі, замана заңғары, дана суреткер Әбіш Кекілбайұлының 80 жылдық мерейтойы кең ауқымда аталып өтпек. Елін сүю мен ұлтқа қалтқысыз қызмет етудің жарқын үлгісін көрсеткен, мәңгілік өнегеге айналған тұлғаның әдеби мұраларын жоғары деңгейде ұлықтау мақсатында «Әбіш Әлемі» I халықаралық театр фестивалі ұйымдастырылады.
«Фестиваль аясында драма ұжымдарының байқауы өтеді. Мәдени шара қыркүйек айына жоспарланған. Оған Иран, Түркия, Ресей, Қырғызстан, Өзбекстан және Түрікменстан елінен тоғыз театр ұжымы қатысады деп күтілуде. Өнер ұжымдарына қойылатын басты талап – қарымды қаламгердің шығармаларын сахналау, әдеби туындының негізгі идеясын, кейіпкер болмысы мен тағдырын асқан актерлік шеберлікпен көрерменге жеткізе білу. Сонымен қоса мерейтой аясында «Ә.Кекілбаев – абыз, ғұлама, кемеңгер» атты республикалық ғылыми-теориялық конференциясы өтеді деп күтілуде», – дейді П.Сармурзина.
Сондай-ақ биыл Нұр-Сұлтан қаласында республикаға танымал ғалым, ұлттық руханиятымыздағы аса сирек құбылыс, этнография мен археология, география мен ономастика, агиография мен теология, эпос пен тарих, мифология мен философия деректерін салғастыра зерттеп, түрік тану мен қазақ тануға мейлінше үлес қосқан, отандық ғылым үшін жемісті болар жаңа бағыт бастап берген Серікбол Қондыбайдың шығармашылығын насихаттау бағытында «Серікбол Қондыбай мұралары: әлемдік мифологияның дамуына жаңаша көзқарас» атты 2-ші халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы өткізіледі. Былтырғы конференция жұмысына Түркия, АҚШ, Башқұрстан, Татарстан, Ресей, Әзірбайжан елдерінен 13 ғалым қатысты. Конференция аясында С.Қондыбай шығармалары негізінде «Байырғы қазақ дүниетанымының негіздері» энциклопедиялық жинағы жарық көріп, қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі «Серікбол Қондыбай – рух жауынгері»
деректі фильмінің тұсауы кесілген еді. Биыл осындай игі шаралар өз жалғасын табады.
«Жылдағы дәстүрге сай жалпыұлттық сипатқа ие «Амал» мерекесі халықаралық деңгейде аталып өтпек. Өткен жылы бірлік пен елдіктің мерекесіне Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан, Ресей, оның ішінде Ноғай елінен
делегаттар қатысты. «Жастар жылына» орай Бірлік отын жағу эстафетасы жастарға табысталған еді. Отпан тау етегіне дәулеті мен сәулеті астасқан ақшаңқан үйлер тігіліп, Шетпе ауылындағы атжарыс алаңында бәйге ұйымдастырылып, сан алуан спорттық ойындар өткізілді.«Отпан тау– рухани дәстүріміздің негізі» атты дөңгелек үстелде елдік сана, ұлттық намысқа қатысты мәселелер көтеріліп, тағылымды әңгімелер өрбіді.
Ұлыстың ұлы күні теңіз жағалауында орналасқан киіз үйлер қалашығында халықтық серуен өтіп, қолөнер бұйымдарының көрмесі, азық-түлік жәрмеңкесі, «Ұлыс күні – Ұлы көш» еңбек ұжымдарының шеруі ұйымдастырылды. Шеруге ерекше мифтік кейіпкерлер бейнесінде шықты. Биыл Амал мерекесі жылдағы дәстүр бойынша жоғары деңгейде, халықаралық ауқымда аталып өтеді», – дейді облыстық мәдениет басқармасы басшысы.
П.Сармурзина сөзіне сүйенсек, биылғы «Жастар жылы» аясында Қазақ ұлттық өнер университетімен бірлесе «First International Global Caspian Art Festival» өнер фестивалі ұйымдастырылмақ. Мәдени шара музыка, көркемөнер және кино бағыттары бойынша өткізіледі. Фестивальде «Сан-Ремо» фестивалінің жұлдызы, итальяндық эстрада әншісі Аль Бано, РФ халық әртісі, әнші және композитор Игорь Крутой, ҚР халық әртісі Айман Мұсаходжаева, Канн кинофестивалі сыйлығының иегері, ерекше дарынды әртіс Самал Еслямова, әлемге әйгілі күміскөмей әнші Димаш Құдайберген, «Солистер академиясы» мемлекеттік оркестрі, танымал отандық және шетелдік кино әртістері, сонымен қатар Қазақстан мен Италияның қылқалам шеберлері атсалысып, құрметті қонақтар қатарынан табылуы бек мүмкін.
«Облыстың мәдени-рухани өміріне қатысты атқарылған жұмыс көп, ауқымды істер алда тұр. Биыл «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында бірқатар маңызды жобалар іске асырылады. Олардың қатарында
ХІ «Маңғыстау жұлдыздары» өнер фестивалін өткізу, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Құрметті профессоры», дәулескер күйші С.Шакраттың шығармашылығына арналған домбырашылар шеруі мен облыстық «Сырлы әлем» мүгедектер байқауын ұйымдастыру, М.Өскінбаевтың 115 жылдығына орай оркестрлер фестивалі, ІІІ республикалық «Қайқылардан қалған саз» атты Маңғыстаудың дәстүрлі әндерін орындаушылар конкурсы мен Мұрын жыраудың 160 жылдығына орай республикалық жыршы-термешілер байқауына жетекшілік ету, «Жолжан», «Айымбет» қорымдарына реставрация және «Ақмыш сайы» тарихи-мәдени ескерткішін абаттандыру жұмыстарын жүргізу және т.б бар», – деп атап өтті облыстық мәдениет басқармасының басшысы П.Сармурзина.
Орайлы сәтті пайдаланып, мәдениет пен өнер саласы қызметкерлерін төл мерекесімен құттықтаймын, шығармашылық табыс тілеймін.
Голрох ЖЕМЕНЕЙ
2763
Маңғыстау Медиа
Редакциялық пікір мақала авторлары мен оқырмандардың пікірлеріне сәйкес келмеуі мүмкін. Жазба және пікірлердегі ақпараттың дұрыстығы үшін авторлардың өздері жауапты.